Na konferencji w Poczdamie latem 1945 r. przywódcy Wielkiej Trójki dokonali tymczasowego podziału administracyjnego Wietnamu. Ów podział wynikał z porozumień aliantów dotyczących rozbrojenia wojsk japońskich oraz tymczasowego zarządzania terytoriami dotychczas zajętymi przez Japonię. Północna część kraju znalazła się pod administracją chińską, a południowa – brytyjską. Do utrzymania porządku w Wietnamie alianci korzystali z pomocy japońskich oddziałów policyjnych, zanim dotarły tam wojska brytyjskie i francuskie. Budziło to wśród Wietnamczyków kontrowersje i niosło ze sobą napięcia społeczne. U schyłku 1945 r. w Wietnamie panował potężny chaos wywołany walką polityczną wewnątrz kraju między różnymi grupami politycznymi, społecznymi i religijnymi. Ostatni rok wojny przyniósł mieszkańcom Wietnamu ciężkie doświadczenie głodu, w wyniku którego zmarło około 2 mln ludzi. U progu końca wojny kraj był zrujnowany, ludzie głodowali, a głębokie nierówności społeczne i utrata autorytetu dotychczasowej władzy sprawiły, że coraz więcej osób popierało radykalne hasła.

W momencie załamania się okupacji japońskiej we wrześniu 1945 r. wietnamski ruch niepodległościowy (Việt Minh) ogłosił niepodległość i proklamował na północy powstanie Demokratycznej Republiki Wietnamu. Mimo że komuniści w nim nie dominowali, kierowanie ruchem przypadło jednemu z ich działaczy (Hồ Chí Minh). Rząd narodowy, który ogłosił niepodległość, był rządem koalicyjnym. Składał się z różnych ugrupowań politycznych. Próbował budować własną administrację i szukał swojego miejsca pośród trawiących kraj konfliktów politycznych, religijnych i narodowych.

Francja po kapitulacji Japonii dążyła do odzyskania kontroli nad Indochinami. Przy wsparciu Brytyjczyków wróciła na południe Wietnamu. Francuski Korpus Ekspedycyjny krok po kroku odbudowywał władzę administracyjną nad całością terytorium Wietnamu. Była ona jednak zbyt słaba, aby odzyskać kontrolę na całym obszarze, a zwłaszcza obszarami wiejskimi. Zarówno strona francuska, jak i DRW poodejmowały te same działania państwotwórcze. Francuzi starali się dopuścić do władzy miejscowych Wietnamczyków, niezwiązanych z ruchem komunistycznym.

Francuzi w tej sytuacji podjęli negocjacje z niepodległym Wietnamem. Do I wojny indochińskiej doszło po załamaniu się prób pokojowego uregulowania stosunków między Francją a Demokratyczną Republiką Wietnamu. Dążenie DRW do niepodległości nie dało się pogodzić z próbą odtworzenia imperium kolonialnego przez Francję. Pierwszym ważnym starciem była bitwa o Hanoi w grudniu 1946 r. Francuzi traktowali Hanoi jako kluczowy ośrodek swojej władzy. To starcie wygrali i utrzymali kontrolę nad miastem. Po tej porażce Việt Minh rozpoczął wojnę partyzancką na prowincji. Organizacja zradykalizowała się i w zasadzie stała się ekspozyturą komunistyczną. Do 1949 r. w konflikcie z Francuzami strona wietnamska nie miała pomocy z zewnątrz. Zmieniło się to po powstaniu Chińskiej Republiki Ludowej. Trwająca kilka lat wojna z lokalnego konfliktu przekształciła się w 1950 r. w starcie zimnowojenne. Chińczycy zaczęli wspierać Wietnamczyków z północy, wysyłali broń, pomagali logistycznie, a także wysłali doradców. Chiny pomogły w budowie wietnamskiego państwa komunistycznego. Z kolei Stany Zjednoczone zaczęły finansować i dozbrajać Francję. Wśród francuskiej opinii publicznej wojna była niepopularna, a do tego bardzo kosztowna, dlatego Francja miała trudności z rekrutowaniem żołnierzy. Opierała się na poborowych z kolonii.

Việt Minh zmienił taktykę wojenną. Zaangażował ludność cywilną we wspieranie swojej partyzantki – głównie logistyczne – takie jak transport amunicji. Rozmówca zauważył, że Việt Minh z rozrzuconych baz partyzanckich zamienił się w państwo. O klęsce Francji zadecydowała bitwa o Điện Biên Phủ w 1954 r. Po niespełna dwóch miesiącach walk Việt Minh pokonał wojska francuskie. Pod względem dyplomatycznym wojnę zakończyła konferencja w Genewie w 1954 r. Nastąpiło zawieszenie broni między obydwoma stronami konfliktu. Tymczasowo Wietnam został podzielony wzdłuż 17 równoleżnika. Zadeklarowano przeprowadzenie wolnych wyborów. Nad realizacją postanowień czuwała powołana wtedy Międzynarodowa Komisja Kontroli i Nadzoru.

Pierwsza wojna indochińska doprowadziła do upadku francuskiego imperium kolonialnego w Azji Południowo-Wschodniej. W wyniku zmian powstały dwa państwa wietnamskie, a ruch komunistyczny umocnił swoją pozycję w tym kraju.

Zapraszamy do obejrzenia i wysłuchania rozmowy z dr. hab. Igorem Chabrowskim, pracownikiem Wydziału Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego.

Korekta językowa Beata Bińko